Diabierna ultimo, 20 di februari, mi a asisti na un charla di Sr. Ramon Todd Dandaré titula “Ortografia di  Papiamento: causa y consecuencia” na Biblioteca Nacional, caminda na final a bin un ponencia padilanti  tocante un ortografia unifica pa Papiamento pa e islanan ABC. 

Como docente di Spaño cu conocemento amplio y dominio di Portugues y como investigado  independiente, mi tin cu admiti cu ta logico, practico y beneficioso pa un idioma tin un ortografia. Pero  den nos caso particular di e islanan ABC, Aruba tin su propio ortografia desde 1976 y e islanan Boneiro y  Corsou tambe tin di nan. E ta un caso poco comun pa un idioma tin dos ortografia, y mas ainda un idioma  asina chikito manera Papiamento. 

Con cu nos bir’e, na fabor of contra, e scenario di dos ortografia pa e islanan ABC ta e resultado di  decisionnan tuma den pasado. Cada un tin su proceso historico cu a yega na loke nos tin actualmente. E  mesun legitimidad linguistico cu e ortografia etimologico di Aruba tin, e mesun legitimidad linguistico e  ortografia fonologico di Boneiro y Corsou tambe tin. 

Como yiu di e isla aki y papiado nativo di Papiamento (herencia di mi grandinan), mi tin cu señala cu ta  danki na Sr. Jossy Mansur d.f.m. y e prome corant netamente Arubiano cu ta Diario, pa decadanan,  generacionnan di Arubiano a siña bira mas consciente y orguyoso di e idioma Papiamento y di e ortografia  uza na Aruba. 

Pa yega na e unificacion di un ortografia pa tur tres isla, lo dura decadanan y talbes cu resultadonan  minimo si mi tuma e caso di e ortografia di Portugues pa Brasil y Portugal. E proceso lo exigi hopi energia  (hende pa hacie), tempo y placa, paso no ta algo cu lo bay un dos tres. 

Mirando nos limitacionnan como isla encuanto e tres rekisitonan menciona, mi ta puntra mi mes si no ta  miho pa dedica e poco recursonan cu nos tin di energia, tempo y placa pa focus mas riba drechamento di  e status di Papiamento den enseñansa. Ademas di esaki, nos por canalisa, stimula y consolida e (bon) uzo  di Papiamento den nos comunidad di un forma masivo y consistente. Nos por cuminsa cu tur e actornan  den enseñansa na tur nivel, sigui pa tur e profesionalnan cu ta haci uzo di e idioma diariamente. Asina nos por brinda e oportunidad na esnan interesa pa haya acceso mas facil y practico pa logra esaki. 

Di e forma aki lo por crea tambe un conscientisacion mas grandi y logra un aprecio y baloracion solido pa  nos idioma Papiamento, cu ta e patrimonio cultural inmaterial mas grandi di Aruba y cu nos ta comparti  cada dia como habitantenan di e isla aki. Esaki ta mas relevante ainda si nos mira e mundo globalisa y  digitalisa cu nos ta bibando aden awendia cu ta trece su retonan pa idiomanan chikito manera  Papiamento. 

Nos no mester perde for di bista cu Papiamento ta e idioma cu ta carga e cultura y e folklore di Aruba. E  ta e idioma cu nos por identifica nos mes cu Aruba, sin importa di unda nos a bin. 

Pa finalisa, mi ta tribi di bisa cu e ortografia di Papiamento di Aruba nos no por consider’e un simpel  elemento tecnico cu lo por cambia of reemplasa sin mas, paso el a yega na e nivel di realisacion simbolico  di identidad cu tin un tradicion pa cua ya tin un afecto y sentimento di pertenencia. E ta e representacion  grafico (visual) di e manera con nos ta skirbi na Papiamento na Aruba. 

José Miguel S. Donata