Pa un isla rondona y forma pa lama, pa compronde Aruba su identidad y herencia, nos tambe mester compronde kiko tin bou di awa. Awo a surgi un oportunidad importante. Investigadornan como hende local por mira bou awa na un escala cu antes no tabata posibel. E parti central di e expedicion di Herencia Cultural Bou Awa ta RV Hydra, un boto di investigacion di 56 meter opera pa Inkfish, un organisacion filantropico cu ta dedica na expande conocemento cientifico di lama y ta beneficia publico cu su investigacionnan. E expedicion aki ta totalmente subsidia pa Inkfish, creando un oportunidad significativo pa Aruba por haya acceso na infrastructura specialisa pa investigacion, tecnologia y expertisio.

E trabou ta sigui e pricipionan di e Convenio di UNESCO 2001 pa Proteccion di Herencia Cultural Bou Awa, cual ta encurasha paisnan pa proteha su herencia bou awa, pa evita di saca obhetonan inecesariamente y pa traha hunto den investigacionnan, capacitacionnan y intercambia conocemento. Pa mas cu dos decada ta desaroyando investigacionnan den Aruba su Herencia Cultural Bou Awa. Na 1999 arkeologo Raymundo Dijkhoff di Museo Arqueologico Nacional Aruba (MANA) a cuminsa traha rednan cientifico, colecta informacion y explora acercamentonan pa proteha sitionan bou awa.
Na 2011, un inventario inicial di Aruba su herencia cultural bou awa a cuminsa, sigui pa mas investigacionnan, actividadnan pa crea concientisacion y colaboracion internacional. Na 2019, a entrega un peticion formal di Aruba, Corsou y St. Maarten na Hulanda pa ratifica e Convenio di UNESCO 2001. E ratificacion ta planea pa tuma luga den e proximo aƱanan. Pesey, e proyecto cu Inkfish ta representa e siguiente paso den investigacion di Herencia Cultural Bou Awa pa Aruba despues di un trayectorio di 20 aƱa.

E strea di e expedicion aki ta un āmulti-beam sonarā cu por traha mapa di e fondo di lama te cu 2500 meters profundo, door di manda āsoundwavesā pa e fondo y door di uza e signal cu ta bin bek pa crea mapanan tres-dimencional. E meta ta pa traha mapa di mas cu ta posibel y mehora e conocemente di tanto sitionan conoci y no conoci di herencia cultural bou awa rond di Aruba. RV Hydra tambe ta carga dos submarino chikito pa investigacion cu ta capabel di opera te cu 1,000 meter. E boto di apoyo, Skye, lo yuda traha mapa di fondo di lama y sostene operacionnan di sambuyamento, mientras cu Hydra mes ta contene dos laboratorio pa procesa muestranan y informacion cientifico durante e expedicion.

E investigacion no ta limita pa arkeologia. Cientificonan tambe lo investiga Aruba su medio ambiente marino. Un tecnica cu lo uza ta di āenviromental DNAā, of eDNA, cual ta detecta rastronan di material genetico cu organismonan ta laga atras den awa di lama, manera celula di cuero of fragmentonan di foyo. Esaki ta yuda pa haya un bista mas amplio di e cantidad di especienan presente sin cu tin mester pa captura nan. E combinacion di traha mapa arkeologico y investigacion ecologico ta provee un oportunidad unico pa Aruba compronde su herencia natural y cultural bou awa.

Den e mision aki, profesionalnan Arubiano lo traha directamente cu e team di Inkfish durante e expedicion. Arkeologo di MANA Harold Kelly y ecologo Oriana Wouters di Imagination for Development and the Nature of Values Aruba (IDNOVA) lo participa riba RV Hydra, hayando experiencia practico cu metodo y tecnologianan mientras contribuyendo conocemento local di Aruba y su lama.





