Cuenta Anual 2020 di Pais Aruba mester wordo evalua den e contexto di e crisis extraordinario cu e pais tabata enfrenta

Durante e tratamento di Cuenta Anual 2020 den Parlamento, Parlamentario Xiomara Maduro a recorda cu e aña ey tabata un di e periodonan mas dificil den historia reciente di Aruba. E pandemia di COVID-19 a causa un caida economico di aproximadamente 25%. E frontera a cera, turismo a para casi completamente y miles di trahado y famia tabata den riesgo di perde nan entrada. Mientrastanto, Gobierno tabata perde cien di miyones di florin na entrada di impuesto y e necesidad di yudansa social tabata aumenta.

“Nos tabatin dos opcion: keda sinta wak con nos economia y nos pueblo ta cay, of actua pa evita un colapso social. Nos a scoge pa actua,” Maduro a declara.

Yudansa pa trahado, famia y comercio

Maduro a repasa e medidanan di emergencia cu Gobierno Wever-Croes a tuma. Den luna di mei 2020, 1.647 compania a ricibi Subsidio di Salario pa contribui na salario di 27.180 trahado. Durante e aña, aproximadamente Afl. 275,5 miyon a wordo destina na e programa.

Pa esnan cu a perde nan entrada, FASE a brinda yudansa financiero na 12.446 persona, cu un gasto di Afl. 42,8 miyon. Comercio chikito y mediano a ricibi aproximadamente Afl. 22,9 miyon via e programa MKB. Hunto, e tres programanan a representa mas cu Afl. 341 miyon na yudansa directo. Alivio Fiscal 1 y 2 a ofrece tambe facilidad di pago, posponemento di obligacionnan fiscal y otro medida pa yuda contribuyentenan y comercio mantene nan likides.


Ademas Gobierno a aporta aproximadamente Afl. 99,7 miyon na AZV durante 2020. Maduro a enfatisa cu e sosten aki tabata importante pa mantene cuido medico y siguridad social funcionando, na un momento cu entrada di contribucion tabata baha y necesidad di sosten tabata crece.

Maduro a menciona cu IMF a reconoce e accion rapido di Aruba y e efecto di e medidanan di sosten pa limita daño economico y salba bida. “Nos no por a evita pandemia ni e caida drastico di turismo, pero nos por a actua pa evita cu e crisis economico bira un tragedia social ainda mas grandi,” e parlamentario a bisa.

Observacionnan di ARA y control democratico

Maduro a expresa respet pa e trabou di Algemene Rekenkamer Aruba (ARA) y a reconoce e importancia di su observacionnan. Tocante FASE, ARA a señala cu na momento di introduccion no tabatin un ley specifico como base legal. Maduro a recorda cu e concepto di ley a wordo manda na Raad van Advies na december 2020 y cu Parlamento a aproba Ley di FASE na 2022. El a asumi responsabilidad pa e tardansa legislativo, pero a defende e decision pa yuda e miles di persona cu tabatin necesidad urgente.

ARA a señala tambe un cuestion legal relaciona cu e lening internacional via Credit Suisse. Maduro a recorda cu e transaccion a tuma luga durante lockdown, ora Gobierno tabatin necesidad urgente di likides, y cu e a sigui un proceso formal via landsbesluit y presupuesto supletorio. Segun Maduro, ta importante pa haya claridad riba e interpretacion legal y pa considera si legislacion mester wordo adapta pa situacionnan similar den futuro.

E parlamentario a enfatisa cu control democratico no a stop durante pandemia. Parlamento a sigui cu su funcion, CAft a sigui supervisa finansa publico y ARA a sigui controla maneho financiero. Gobierno a presenta presupuesto, presupuesto supletorio, rapportnan financiero y informacion tocante e medidanan di emergencia. 

El a señala tambe cu CAft a reconoce pasonan positivo pa mehora claridad di presupuesto di 2020, y cu e incumplimentonan presupuestario señala a baha di 90 pa 9.

Recuperacion di cuentanan anual

Maduro a splica cu retraso den e cuentanan anual tabata relaciona cu e impacto di lockdown riba e ceramento di administracion, raportahe adicional pa Hulanda, problema tecnico cu sistema GFS One y e salida di dos empleado clave na Directie Financiën. Segun Maduro, durante gobernacion di Gabinete Wever-Croes a traha riba un plan pa recupera e retraso, fortalece Directie Financiën y mehora e sistema financiero. Central Accountantsdienst a identifica aproximadamente 320 recomendacion pa reforsa administracion, control interno y preparacion di cuentanan anual.

Cuenta Anual 2019 a wordo presenta na Parlamento durante 2024, y Cuenta Anual 2020 a wordo entrega na ARA na december di e mesun aña. Despues di esaki e cuentanan anual di 2021, 2022 y 2023 por a keda cla den tempo record. 

Maduro a gradici e empleadonan di Directie Financiën, Departamento di Impuesto, Departamento Economico, Departamento di Legislacion y tur otro profesional cu a contribui na e trabou na bienestar di Aruba.

“Bon gobernacion ta duna cuenta di bo decisionnan y proteha pueblo den momento di crisis. Den 2020 nos a actua pa salba trabou, proteha famia y evita un colapso social. Mi ta para tras di e decisionnan ey,” Maduro a conclui.