Aruba Conservation Foundation (ACF) a dedica e edicion mas reciente di su programa Naturalesa ta Papia: Encuentro di Conocemento na restauracion di habitat terrestre. Durante e dos ultimo Encuentro di Conocemento cu a tuma lugar na MFA Paradera y Teresita Center San Nicolas, ACF a presenta participantenan na e ciencia y practica tras di restauracion ecologico y e diferente maneranan cu nos por asisti naturalesa den su recuperacion.

Naturalesa ta Papia ta un programa di ACF diseƱa pa conecta comunidad di Aruba, grandi y chikito, cu nos naturalesa diverso. Den su rol como educador, ACF ta facilita experiencianan educacional cu ta inspira, informa y stimula un comprondemento mas profundo di e balor di naturalesa y e trabou di conservacion necesario pa proteh’e.
Durante e edicion aki, participantenan a explora con Aruba su paisahe terrestre a cambia a traves di tempo y door di diferente presionnan introduci pa e ser humano. Esakinan ta entre otro bestianan domestico herbivoro introduci manera cabrito, burico y cabay cu ta cana liber y come vegetacion, matanan invasivo, disturbio di suela, erosion, secura y perdida di fuentenan di simia, cu por limita e capacidad di un habitat pa recupera naturalmente.
Un di e mensahenan principal tabata cu restauracion no semper ta nifica planta mas mata. Restauracion ecologico ta e proceso intencional di asisti recuperacion di un ecosistema nativo cu a wordo degrada, daƱa of destrui. E proceso ta cuminsa cu compronde e ecosistema: su condicion actual, kico ta stroba su recuperacion y cua nivel di intervencion realmente ta necesario.
Restauracion Natural Asisti
Aunke planta matanan nativo por forma parti di un proceso di restauracion, restauracion y reforestacion no ta exactamente mescos. Restauracion ecologico tin un enfoke mas amplio: recuperacion di e ecosistema y su funcion, incluyendo composicion di e suela, vegetacion y fauna nativo, regeneracion natural y resiliencia contra secura.
P’esey, dependiendo di condicion di e area, e miho intervencion no necesariamente ta planta mas. Tin biaha e trabou ta consisti di kita of reduci e presionnan cu ta stroba recuperacion, proteha loke ya ta creciendo y duna naturalesa e espacio y tempo pa regenera naturalmente.
E acercamento aki ta conoci como Assisted Natural Regeneration (ANR). E ta basa riba un principio relativamente simpel y integra: compronde e condicion ecologico, identifica y reduci e presionnan cu ta limita recuperacion, permiti regeneracion natural y asisti solamente unda cu ta necesario. Monitoreo continuo ta yuda determina si e ecosistema ta recuperando y si tin necesidad pa adapta e maneho. Como organisacion certifica y miembro di Society for Ecological Restoration (SER), ACF ta aplica ciencia y bon practicanan internacional den restauracion ecologico, adapta na e condicionnan y necesidadnan unico di Aruba su ecosistemanan.
Di conocemento na practica: Restauracion na Aima Coa
Durante e dos encuentronan, ACF tambe a comparti con e conocemento aki ta wordo aplica den practica na ‘Aima Coaā (āabudanciaā na Caquetio) den Parke Nacional Arikok, unda un area di aproximadamente 3.6 hectare di sabana seco ta forma parti di e prome proyecto di Assisted Natural Regeneration.
E prome aƱa di e proyecto ta consisti di diferente fase: proteha y comprende e area, kita obstaculonan pa recuperacion, sostene recuperacion natural, y finalmente reforsa y comparti loke a wordo siƱa. Prome cu intervencion, monitoreo ta establece un punto di referencia di condicion actual di e habitat, pa despues por determina cu tempo si e ecosistema realmente ta recuperando.
E proyecto piloto di Aima Coa ta demostra cu restauracion no tin un formula so pa aplica. Cada sitio tin su propio condicion, presionnan y capacidad pa recupera. E meta ta pa identifica kico e ecosistema tin mester y aplica e nivel di asistencia apropia. Ta premira cu lo dura un minimo di 5 aƱa prome cu por cuminsa wak recuperacion tuma lugar. Bishitantenan na Parke Nacional Arikok tin e oportunidad di wak con e proyecto aki ta andando.
Comunidad tambe tin un rol den restauracion di Naturalesa.
ACF a enfatisa cu restauracion di naturalesa no ta limita na e trabou den areanan protegi, comunidad tambe por contribui. Algun accion cu por haci e diferencia ta pa scoge matanan nativo, evita propagacion di especienan invasivo, proteha matanan cu ta regenera naturalmente of matanan y palonan bieu cu tin decadas caba ta sobrevivi, no stroba areanan cu ta recuperando, mantene grazers manera cabrito cera y siƱa conoce cua matanan naturalmente ta pertenece na Aruba.
A traves di Naturalesa ta Papia: Encuentro di Conocemento, ACF ta sigui crea espacio pa comunidad conoce mas di Aruba su naturalesa y tambe compronde e ciencia, decisionnan y trabou cu ta tras di su conservacion.
Pasobra restauracion no semper ta cuminsa cu planta mas mata. Tin biaha e ta cuminsa cu observa, comprende y kita e presionnan cu ta stroba recuperacion natural. Pero prome cu restaura, nos mester proteha, y cada habitat cu nos proteha awe ta uno cu maƱan no mester wordo restaura.
ACF ta invita e comunidad di Aruba pa e proximo sesion di Naturalesa ta Papia: Encuentro di Conocemento cu lo tuma lugar den november cu enfoke riba e topico di Sternchi y Bubi.
Pa mas informaciom por bishita www.acf.aw/learning of sigui ACF riba Facebook, Instagram of TikTok.





