Parlamentario Xiomara Maduro den un serie di articulonan titula “Den e debate riba HOFA” ta comparti informacion importante pa e debate publico riba e Ley di Reino HOFA. Den e articulo aki, e pregunta central ta: Tabata tin realmente consenso den e Bestuurlijk Akkoord?
Consenso no por wordo asumi
HOFA ta basa riba e Bestuurlijk Akkoord entre Aruba y Hulanda. E acuerdo aki a bira e base pa e ley cu, segun Raad van Advies di Aruba y Raad van State di Hulanda, ta limita Aruba su autonomia den finansa publico. Pa e motibo aki nos mester puntra nos mes: Con nos por sa si Aruba a bay di acuerdo “vrijwillig” of libremente cu e Bestuurlijk Akkoord?
Te ainda ningun instancia independiente a investiga si Aruba a firma e Bestuurlijk Akkoord, sin presion financiero, sin miedo di perde apoyo financiero, sin dependencia pa refinancia debe, y sin e temor cu Aruba lo wordo presenta como un pais cu no ta paga su debenan. Sin tira bista riba e situacion den cual a firma e Bestuurlijk Akkoord, no por djis asumi cu tabata tin consenso.
Un desbalansa di poder
Ademas ta bon pa splica cu Aruba y Hulanda no tabata den e mesun posicion durante e negociacionnan riba HOFA. Aruba tabata depende di apoyo financiero di Hulanda durante y despues di e pandemia, Hulanda ta controla e acceso na financiamiento mas barata y e futuro di supervision financiero tabata parti di e condicion di Hulanda pa ricibi su pago bek. Si nos tene cuenta cu e detayenan aki, nos mester puntra nos mes: Ora un pais ta mas fuerte cu otro, con nos por sa si e consenso tabata realmente liber?
Ningun instancia independiente
Door cu den Reino Hulandes no tin un tribunal constitucional ni un otro organo independiente cu por verifica si e paisnan a yega na consenso a base di igualdad, y tampoco tin un procedura pa determina si e desbalansa di poder a influencia e resultado, e duda ta keda si tabata tin un consenso real ora a firma e Bestuurlijk Akkoord.
Tin un deficit democratico
Ta bin acerca cu den Reino Hulandes tin un deficit democratico. Decisionnan importante pa Aruba ta wordo tuma den un sistema na unda e paisnan no tin e mesun poder. Aunke cu e fayo aki ta conoci, te ainda no tin un mecanismo independiente, un geschillenregeling, pa resolve conflicto entre e paisnan ora tin un desacuerdo riba autonomia of interpretacion di e Statuut. Esaki ta trece e peliger cu aunke Aruba por tin rason, toch Hulanda via su mayoria den Rijksministerraad of via instancianan Hulandes ta interpreta e Statuut na manera cu ta cumbini Hulanda y no Aruba.
E pregunta falta contesta
Den e debate riba HOFA, no por djis asumi cu pasobra Aruba a firma e Bestuurlijk Akkoord, esey automaticamente ta constitui e consenso necesario pa limita nos autonomia financiero.E pregunta cu falta contesta ta: Tabata tin realmente un consenso? Te awor, ningun instancia independiente a duna un contesta riba e pregunta ey.





