Diabierna ultimo, 20 di februari, mi a asisti na un charla di Sr. Ramon Todd Dandaré titula “Ortografia di Papiamento: causa y consecuencia” na Biblioteca Nacional, caminda na final a bin un ponencia padilanti tocante un ortografia unifica pa Papiamento pa e islanan ABC.
Como docente di Spaño cu conocemento amplio y dominio di Portugues y como investigado independiente, mi tin cu admiti cu ta logico, practico y beneficioso pa un idioma tin un ortografia. Pero den nos caso particular di e islanan ABC, Aruba tin su propio ortografia desde 1976 y e islanan Boneiro y Corsou tambe tin di nan. E ta un caso poco comun pa un idioma tin dos ortografia, y mas ainda un idioma asina chikito manera Papiamento.
Con cu nos bir’e, na fabor of contra, e scenario di dos ortografia pa e islanan ABC ta e resultado di decisionnan tuma den pasado. Cada un tin su proceso historico cu a yega na loke nos tin actualmente. E mesun legitimidad linguistico cu e ortografia etimologico di Aruba tin, e mesun legitimidad linguistico e ortografia fonologico di Boneiro y Corsou tambe tin.
Como yiu di e isla aki y papiado nativo di Papiamento (herencia di mi grandinan), mi tin cu señala cu ta danki na Sr. Jossy Mansur d.f.m. y e prome corant netamente Arubiano cu ta Diario, pa decadanan, generacionnan di Arubiano a siña bira mas consciente y orguyoso di e idioma Papiamento y di e ortografia uza na Aruba.
Pa yega na e unificacion di un ortografia pa tur tres isla, lo dura decadanan y talbes cu resultadonan minimo si mi tuma e caso di e ortografia di Portugues pa Brasil y Portugal. E proceso lo exigi hopi energia (hende pa hacie), tempo y placa, paso no ta algo cu lo bay un dos tres.
Mirando nos limitacionnan como isla encuanto e tres rekisitonan menciona, mi ta puntra mi mes si no ta miho pa dedica e poco recursonan cu nos tin di energia, tempo y placa pa focus mas riba drechamento di e status di Papiamento den enseñansa. Ademas di esaki, nos por canalisa, stimula y consolida e (bon) uzo di Papiamento den nos comunidad di un forma masivo y consistente. Nos por cuminsa cu tur e actornan den enseñansa na tur nivel, sigui pa tur e profesionalnan cu ta haci uzo di e idioma diariamente. Asina nos por brinda e oportunidad na esnan interesa pa haya acceso mas facil y practico pa logra esaki.
Di e forma aki lo por crea tambe un conscientisacion mas grandi y logra un aprecio y baloracion solido pa nos idioma Papiamento, cu ta e patrimonio cultural inmaterial mas grandi di Aruba y cu nos ta comparti cada dia como habitantenan di e isla aki. Esaki ta mas relevante ainda si nos mira e mundo globalisa y digitalisa cu nos ta bibando aden awendia cu ta trece su retonan pa idiomanan chikito manera Papiamento.
Nos no mester perde for di bista cu Papiamento ta e idioma cu ta carga e cultura y e folklore di Aruba. E ta e idioma cu nos por identifica nos mes cu Aruba, sin importa di unda nos a bin.
Pa finalisa, mi ta tribi di bisa cu e ortografia di Papiamento di Aruba nos no por consider’e un simpel elemento tecnico cu lo por cambia of reemplasa sin mas, paso el a yega na e nivel di realisacion simbolico di identidad cu tin un tradicion pa cua ya tin un afecto y sentimento di pertenencia. E ta e representacion grafico (visual) di e manera con nos ta skirbi na Papiamento na Aruba.
José Miguel S. Donata





