Na 2020, Aruba a pasa pa un di e momentonan mas dificil den su historia. Famianan a perde entrada, negoshinan a cera, y hopi trahadonan a acepta sacrificionan pa yuda mantene nos pais na pia. Nos pueblo a mustra fortalesa, disciplina y responsabilidad den un tempo di crisis. Pero mientras cu e pueblo tabata haci esakinan, preguntanan serio ta surgi tocante con a maneha e fondonan publico. Un informe reciente di Algemene Rekenkamer ta mustra un realidad preocupante: a gasta miyones di florin sin base legal corecto, y despues a tuma pasonan pa formalisa esaki.

Segun e informe, a paga Afl. 42.8 miyon na ayudo FASE na 2020 sin un base legal valido na e momento di pago. E ley cu mester a regula e pagonan aki a drenta na vigor solamente na 2022. Esaki kier men: gasto a bin prome y e ley a sigui despues. Algemene Rekenkamer ta cla: legalisa esaki despues no ta kita e echo cu na e momento cu a paga, esaki tabata fuera di ley. 

Sacrificio di pueblo y un carga desigual

Segun Parlamentario Otami Thomasia di fraccion AVP, ta importante pa pone esaki den contexto. E placa aki no tabata “placa gratis”. E placa aki a bin di prestamonan cu nos pais mester paga bek, recorte di salario y sacrificio di trahadonan, perdida di entrada pa famianan y dificultad economico cu hopi hende ainda ta sinti te awe. Pero tin un punto cu no por laga afo: Sector publico a carga un sacrificio largo y continuo. Ora sector priva a cuminza recupera, ainda hopi trahado di gobierno a sigui cu corte di salario pa aña. Esaki ta mustra cu e carga no tabata comparti igual. E pueblo a sigui aporta; o solamente den crisis, pero tambe despues di crisis.

Y nos lo sigui paga

E impacto di esakinan no a keda den 2020. Aruba a aumenta su debe, a crea obligacionnan pa futuro y a pone carga riba generacionnan cu ta bin. Esaki kier men cu e sacrificionan no a para. Nos ta sigui paga den impuesto, den oportunidadnan cu no ta logra, y den presion riba nos economia. Y mientras cu pueblo a sigui haci su parti, e informe ta mustra cu: placa a wordo gasta sin base legal, presupuesto a pasa sin autorizacion y transparencia a wordo reduci.

Responsabilidad no por warda pa despues 

E parlamentario di AVP su preocupacion ta, entre otro, cu te awe no tabatin un admision di responsabilidad cual ta empeora e situacion. No tin un postura firme di responsabilidad, un splicacion completo pa pueblo of sikiera un garantia fuerte cu esaki no lo pasa atrobe. Y esaki ta e preocupacion mas grandi. Thomasia: “pasobra pueblo por acepta sacrificio y pueblo por acepta decisionnan dificil, pero no cu nan so ta carga e peso, y ta sigui carga e peso, mientras cu no ta asumi e responsabilidad pa e mal maneho.” 

Aruba merece miho 

En berdad crisis ta pidi accion rapido, pero urgencia no por reemplasa legalidad. Si nos acepta cu por gasta prome y legalisa despues, nos ta debilitando e base di nos estado di derecho. Nos pueblo a mustra liderazgo den sacrificio. Awor liderato mester mustra disciplina, transparencia y responsabilidad. Pasobra fondo publico no ta placa di gobierno; ta placa di pueblo — paga cu sacrificio ayera, paga pa aña despues, y posiblemente paga atrobe mañan si nos no cambia e rumbo. 

Pa bay dilanti

Parlamentario Thomasia ta convenci cu e momento aki no ta uno pa bagatelisa; e ta pa reflexiona y corigi. Nos mester fortifica control di parlamento, sigura cu tur gasto tin base legal, haci transparencia un obligacion real, y pone responsabilidad como un norma; no un opcion. Pasobra confianza no ta bin automaticamente. “Confianza bo ta gana y bo ta cuida door di haci loke ta corecto, te hasta ora ningun hende ta mira,” asina el a concui.