A bira momento pa nos politiconan  ‘walk the talk’. Manera ex-minister di Finansas Sr. Angel Bermudez a yega di declara; “Bisa locual bo ta bay haci y haci locual bo a bisa”. Autonomia no ta algo pa warda den cashi. Nos como Aruba ta haci uzo di nos autonomia na momento cu Aruba determina su rumbo. Aruba como pais autonomo y soberano ta scohe su meta y ta traha su plan. Manera nos caba di paga Hulanda, nos ta sali for di e rijkswet HOFA.

Na e momentonan aki, Aruba ta enfrentando un decision crucial, un decision cu tin tur hende pendiente y esey ta draai rond di Rijkswet HOFA cu dialuna awor 10 di November lo wordo trata den Parlamento. Por mira cu tin un campaña fuerte ta wordo hiba y maske cu Halloween a pasa caba, e fantasma ta poni pa sigui spanta e comunidad cu algo cu kisas no ta wordo bon comprondi asina causando division. HOFA.

Mirando tur e discusion y division cu ta tumando lugar den nos comunidad riba e tema aki, nos di partido RAIZ kier a publicamente trese nos posicion riba e tema di rijkswet dilanti pa mas hende por compronde. E tratamento di e rijkswet HOFA pa yega na un acuerdo cu Hulanda pa paga bek e mas di 1 biyon florin (mil miyon florin) cu Aruba ta debe Hulanda, mester ta pa nos tur un momento di reflexion.

Separa di tur e discussion politico cu a bin ta tuma lugar durante e ultimo luna nan y maske ta pa un rato, ban pone un banda e debate politico y ban pensa riba kico a trese nos na e punto crucial aki. Ban compronde bon, pakico nos mester bin hunto como pais y pakico nos mester traha hunto pa haci uso di nos autonomia pa yega na un solucion cu ta brinda nos pais e oportunidad pa alcansa finansas publico sostenibel y duradero cu lo positivamente impacta nos calidad di bida y esun di nos proximo generacion.

Hulanda kier kita nos autonomia:

Tur dia nos por scucha nan papia cu Hulanda kier kita nos autonomia. E ponencia aki ta absurdo. Nan kier traha riba emocion di hende y e amor cu nos tur tin pa Aruba. Pero e berdad ta otro. Awe nos como pais ta debe Hulanda mas cu 1 biyon florin. Mescos cu hende cu tin hipoteca, awor aki Hulanda tin hipoteca riba nos isla. Un hipoteca cu ta hopi duro pa nos paga bek. Nan por scohe pa manda un avalanche di instruccion y tarea (opdracht) y tur tipo di medida (maatregel) pa forsa Aruba paga y na momento cu nos no cumpli, nan por kita tur sombra di autonomia for di nos. Eynan nos ta.

Pero Hulanda no ta haci esey. Via HOFA nan ta propone diferente areglo financiero cu ta duna Aruba flexibilidad pa por paga bek na un forma responsabel. Nan ta pone placa barata disponible pa asina nos por yuda nos mes. Algun politico den oposicion ta papia den Parlamento di un ‘sakito di placa’. Kizas pa nan 40 – 50 miyon florin pa aña na placa barata ta un ‘sakito di placa’. Pero esaki ta net e placa cu nos mester pa yuda nos adultonan mayor y tur resto di nos comunidad cu a cay den pobresa of no por alcansa na biba un bida digno pasobra politiconan a abusa di autonomia den pasado. No spanta pa e fantasma cu Hulanda kier nos autonomia. Awe cu tanto debe, Hulanda por kita tur cos di nos. Pero nan no ta haci esey. Locual Hulanda ta ofrece ta placa barata y a cambio loke nan ta pidi ta un garantia cu Aruba lo cumpli.

Mescos cu un banco cu tin hipoteca riba bo cas pa asina sigura cu bo ta cumpli, asina Hulanda tambe kier nos compromiso cu nos lo cumpli. E causa grandi di pobresa y necesidad di nos pueblo ta un debe grandi cu interes halto. HOFA ta duna nos espacio pa hala rosea, baha e debe y baha e interes.

Exit Clause:
Partido RAIZ ta di opinion cu tin un buraco den rijkswet HOFA cu nos mester trese dilanti. Loke falta den HOFA ta un ‘exit clause’, caminda cu Aruba por scohe pa sali for di HOFA na momento cu nos paga Hulanda tur cos bek. Mescos cu e banco cu tin hipoteca riba bo cas; si mi paga mi debe, banco no tin nada mas di exigi di bo hipoteca y bo ta bay notaris y ta scrap e hipoteca. E parti aki no tin den HOFA actualmente.

E ‘exit clause’ actual den HOFA no ta bisa cu si nos paga Hulanda su debe, HOFA ta caduca (verval). Supuestamente, Hulanda kier rijkswet pa defende e placa cu awo nos debe nan. Pero nos por sali afo tambe dia cu Aruba dicidi cu nos no kier tin debe mas cu Hulanda y nos ta paga nan bek. Si nos berdad ta asina bon y nos por paga nan mas lihe, e ora nos mester bula afo ora e debe wordo paga bek.

Den nos opinion mester agrega den HOFA cu no ta solamente un ‘target debt/ GDP’ como ‘exit clause’, pero tambe cu ta ful den nos man pa ‘pay off’ Hulanda. HOFA ta trese hopi ‘savings’ di ‘interest expense’.

Kico ta e problema real:

HOFA ta bay yuda Aruba spaar hopi placa y esaki ta placa cu ta bay bek den nos pueblo. E problema ta cu oposicion no kier e placa aki bira disponible den man di e Gabinete Actual, pasobra e ora e Gabinete aki lo tin placa pa haci Sinterklaas (manera a bin ta haci caba den gobernacionan anterior) y gana proximo eleccion grandemente. No ta HOFA ta e problema, ta e placa cu ta bin pa yuda pueblo y cu lo bin na mal momento pa oposicion.

Como pais y cu un gobernacion serio den su meta y plan, no ta importa den cua ley ancra, con nos ta paga nos debe cu Hulanda back. Nos no mester tin problema pa apunta un supervisor pa monitor con Aruba autonomo ta ehecuta su plan y maneho. Supervisor no ta mete den maneho y nos no ta entrega nos automonia, paso nos mes ta traha nos meta y plan.