For di casus di Burubundu y Wanglo te na Spaans Lagoen, Isla di Oro y Arashi, ACF ta para pa naturalesa mediante conseho basa riba ciencia, presentacion di zienswijze y, ora ta necesario, accion legal pa proteha nos ecosistemanan. 

Aruba Conservation Foundation (ACF), como organisacion independiente dedica na conservacion di naturalesa y maneho di areanan natural protegi, ta enfatisa e necesidad pa Aruba fortalece proteccion di su ecosistemanan den planificacion teritorial y desaroyo urbano. E preocupacion aki ta particularmente relevante den relacion cu proyectonan grandi manera vivienda y hotel, pero ta refleha un reto mas amplio pa conservacion di naturalesa na Aruba.

Como parti di su responsabilidad pa proteha e integridad ecologico di Aruba, ACF a presenta diferente Declaracion di Obhecion (Zienswijzen) formal relaciona cu proyectonan di desaroyo den of cerca di areanan cu tin balor natural. Entre otro, ACF recientemente a presenta zienswijzen tocante e proyectonan Burubundu Residences, situa banda di e area protegi di Spaans Lagoen; Wanglo Condominiums, situa banda di Saliña Malmok; y e proyecto di Iberosol Hotel na Arashi. Den cada caso, ACF a expresa preocupacionnan tocante e posibel impacto di desaroyo riba e ecosistemanan y biodiversidad, y e necesidad pa respeta legislacion ambiental y planificacion teritorial.

Como e organisacion encarga cu maneho di casi 25% di Aruba su areanan protegi terreste y 0.2% di Aruba su awanan teritorial , ACF tin e responsabilidad legal di para pa y proteha e integridad ecologico di e pais mas aya cu solamente areanan protegi. Mientras ACF ta compronde e necesidad pa crea mas vivienda pa un comunidad creciente, e fundacion ta enfatisa cu desaroyo mester tuma luga den un manera responsabel, respetando leynan ambiental, planificacion espacial y e sistema natural fragil cu Aruba ta depende riba dje.

Naturalesa no ta caba ora un proyecto ta cuminsa y segun ACF naturalesa no ta funciona segun frontera administrativo of limitacion di tereno. Rooinan, stroomgebieden, saliñanan, mondinan y otro habitatnan natural ta forma parti di sistemanan ecologico interconecta. Den e caso di e proyecto di Burubundu y esun di Wanglo, tur dos ta situa den of parcialmente den un stroomgebied (watershed) cu ta forma parti di Aruba su Ecologische Hoofdstructuur. Desaroyonan di e tamaño aki, asina cerca y asta directamente conecta cu area protehi di Spaans Lagoen y Saliña Malmok lo resulta den obstaculo di fluho natural di awa, contanimacion di tera y awa, erosion di tera, fragmentacion di habitat, contaminacion di luz, zonido y aire, y tambe introduccion di especienan ‘invasivo’ hasta cacho y pushi. E efectonan aki ta den conflicto directo cu Aruba su obligacionnan internacional bou di e Convencion Ramsar pa proteha y maneha su saliñanan y e stroomgebied cu ta conecta na e saliñanan aki, na un manera responsabel. Dia 5 juni 2026, Aruba a formalmente wordo designa como un Biosphere Reserve, unda desaroyo economico y urbano mester bay hunto cu conservacion di naturalesa. ACF tambe a señala cu e areanan aki ta cay bou di e destinacion Woongebied met waarden den Aruba su Ruimtelijke Ontwikkelingsplan (ROPv), unda desaroyo ta permisibel solamente si e no compromete e balornan natural y paisahe di e area. Proteccion di e balornan aki no ta un opcion pa consideracion, sino un rekesito legal cu mester wordo incorpora den tur decision di planificacion. 

Den e carta entrega na gobierno, ACF a solicita aclaracion tocante, entre otro: 

  • si e permiso (aanlegvergunning) necesario pa prepara e tereno a wordo otorga. Rosa tereno sin un aanlegvergunning ta un violacion directo di Aruba su ley. 
  • si un Milieueffectrapportage (MER) of un Environmental Impact Assessment (EIA) independiente a wordo realisa y entrega na Directie Natuur en Milieu (DNM). Construccion di e magnitud aki ta estrictamente rekeri un EIA aproba.  
  • si dispensacion official a wordo otroga pa por afecta flora y fauna cu ta proteha pa ley, 
  • con e proyecto ta alinea cu Aruba su maneho nacional di “Build with Nature.” 

ACF ta urgi Gobierno di Aruba pa para cualkier trabou di construccion cu ta tuma luga cerca di rooinan y otro areanan natural sensitivo te ora cu e medidanan necesario pa proteha medio ambiente a wordo evalua dor di expertonan como DNM, y ta na vigor. Ademas, ACF ta propone cu zonanan di buffer ecologico lo mester wordo establece rond di rooinan, lagunanan y stroomgebieden pa reduci e impacto di desaroyo riba naturalesa cu lo tin efecto directo pa habitantenan den e area.

E preocupacionnan no ta limita na e proyectonan menciona. Den diferente casonan, incluyendo desaroyonan na Isla di Oro, Arashi y den cercania di Spaans Lagoen, ACF a enfatisa e importancia di considera e impacto ambiental y proteccion di ecosistemanan den decisionnan tocante uzo di tereno. Como parti di su trabou di conservacion, ACF ta presenta zienswijzen, emiti conseho basa riba ciencia y, ora ta necesario, inicia of participa den procedimentonan hudicial pa defende e balornan natural di Aruba.

Pa evita cu situacionan similar sigui presenta den futuro, ACF ta enfatisa e necesidad di un legislacion ambiental moderno y integral cu ta ofrece un base legal cla pa proteccion di nos ecosistemanan. Esaki mester inclui normanan pa desaroyo den y banda di areanan cu tin balor natural,  limitacionnan  riba e  tamaño y haltura di construccionnan cerca di naturalesa, y medidanan pa preveni contaminacion di tera, awa, aire, luz y zonido, y especie invasivo. Ademas, ta esencial pa percura pa cumplimento di e normanan aki durante tanto e fase di construccion como e uzo posterior di e proyecto y tambe mesun importante ta e necesidad pa tin un proceso legal y transparente pa MER/EIA. 

Como parti di un acercamente mas preventivo, ACF ta apela pa e Ecologische Hoofdstructuur (EHS), stroomgebieden y rooinan, y mondinan chikito (Mini Mondi) wordo identifica oficialmente riba e sistema di mapa publico di ROPv ArcGIS. Di e manera aki, e areanan cu tin balor ecologico y cu mester proteccion por wordo identifica claramente den Aruba su planificacion teritorial, mientras e informacion ta accesibel pa Gobierno, desaroyadonan y comunidad henter.

Pero identificacion di e areanan aki so no ta suficiente. ACF ta enfatisa tambe e necesidad pa evalua y fortalece e Natuurbeschermingsverordening, pa proteccion di naturalesa inclui no solamente especie y areanan individual, sino tambe habitat y ecosistemanan completo y nan conexionnan ecologico. Principionan di ‘Derechonan di Naturalesa’ por contribui na e vision aki, integrando e balor y funcionamento ecologico di naturalesa den decisionnan di desaroyo.

“ACF ta boga pa un desaroyo cu ta basa riba ciencia y principio di conservacion, cu ta respetando ley y beleid y cu ta proteha e sistema natural cu ta sostene nos isla, nos comunidad y nos economia. Si nos kier un Aruba resiliente, si nos berdaderamente kier cumpli cu “Build with Nature” como maneho nacional, e decisionnan cu nos tuma awe mester incorpora naturalesa como un socio den desaroyo, no como un obstaculo y siguramente no como un factor pa coregi despues di destruccion, ademas desctruccion cu por tabata evitabel. Hopi di e impactonan ambiental cu nos ta mira por wordo evita cu planificacion responsabel for di cuminsamento. Pa logra esaki nos mester compronde cu proteccion di naturalesa no por limita na areanan individual, sino mester inclui e ecosistemanan completo y e conexion entre nan pa biodiversidad por sobrevivi” asina Natasha Silva, Director di Conservacion di Aruba Conservation Foundation, a declara.

ACF ta considera e zienswijze como un invitacion pa un dialogo constructivo tocante con Aruba por logra un balans entre e necesidad pa vivienda, desaroyo commercial y turistico, y e obligacion pa proteha su patrimonio natural. Pa por logra e balansa aki, ta importante cu comunidad tambe wordo informa di un manera transparente y cu tur informacion relevante ta disponibel pa pueblo por forma un opinion basa riba hecho.

Como fundacion independiente, ACF ta sigui comprometi pa traha hunto cu gobierno, sector priva, NGO’s y comunidad henter pa logra solucionnan cu ta beneficia tanto hende como naturalesa y haya un balans real entre progreso y conservacion di Aruba su herencia natural.